O galiñeiro

Entre os meses de agosto e setembro de 2015 tiven a fortuna de compartir horas de traballo co meu pai na construción dun galiñeiro. Foron horas de labor, de conversa e de silencio. Horas felices.

Decidimos celebrar o remate da obra. Merecíanse unhas palabras. Velaquí:

 

 

Palabras para inaugurar un galiñeiro

 

De inicio a pregunta é porqué. Que razón xustifica, a priori, inaugurar un galiñeiro? Un galiñeiro é una cousa simple. Catro pedras, coma quen di, e un pouco de arame. Unha cousa humilde, podemos dicir que modesta entre as cousas dos humildes. O que leva a pensar que todo o mundo debería ter un. Ben abastado de galiñas poñedoras e de carne, por suposto. Tamén cun galo que sexa quen de romper o día como a nai rompe a casca para que saia a xema, que é coma o sol aos ollos da casa. (Hai algo de abrente irrecuperable no feito de partir un ovo). Un galo que nos recorde, co seu porte aristócrata, o que non somos nin queremos ser.

Un galiñeiro que faga compaña a quen a precisa, como a fai o lume. Un galiñeiro que ocupe o tempo de quen traballa e ten pouco tempo, porque xa é parte da casa e unha riqueza e un orgullo. E porque sentimos orgullo do que facemos coas mans. E porque tamén enchemos a boca co biscoito que come o veciño cando vén falar do millo, das patacas ou da vendima. E porque sabemos que o mundo cambia pero o galiñeiro permanecerá. Porque é parte de nós, da casa que medra. E tamén porque non lle importa nin ao inmenso mundo cambiante nin a quen o goberna. E precisamente por iso, porque facelo é un acto político, o facemos e o coidamos. Porque, en definitiva, só importa a quen o ten por parte fundamental do seu mundo.

Si, facer un galiñeiro é un acto político. Na casa do pobre unha carretilla de cemento contén a forza do carro de combate na loita pola vida. E se nos entra un ataque de cínica amnesia os pés enlamados faranlle boicot aos miolos. Facer un galiñeiro é un convite ao acto solemne de afirmarnos na conciencia de clase. Fala por nós este cheiro, este bautizo de fedes. Quizais sexa esta unha boa resposta ao porqué. Pero a realidade é o proceso de construción, esa especie de potente activismo contra, dixemos, a anulación da conciencia.

Non cómpren grandes dotes nin esforzos para facelo. Chega con ter claro o deseño e catro nocións de construción. Abonda con materiais humildes que comportan un gasto asumible. Non é necesario descoidar as preocupacións de diario. Con dedicarlle uns minutos entre a vendima e a castañeira, que dicía Otero, é dicir, entre as obrigas de quen non ten outra que traballar, pódese facer unha obra que alimente algo máis que o corpo: o orgullo de sermos o que somos. E igual que os traballos de cotío, o galiñeiro desaparece. Fusiónase co que o rodea. Chega un día en que ninguén o ve. Como o traballo, aínda nos nosos días, da muller na casa.

En relación cun galiñeiro hai unha historia familiar. Sería por 1974, ano arriba ou abaixo, quero imaxinar unha tarde solleira na Rosaleda, a Arousa. Se pecho os ollos podo ver o vieiro branco de cunchas de berberecho, coma se fose un afluente pobre daquel camiño de lousas amarelas polo que corricaban e cantaruxaban os personaxes da película O mago de Oz. Explícome. Aló, polas terras da Arousa, ou polo menos na Rosaleda (aldea de barrios situada entre Vilagarcía e Vilaxoán, con entidade de seu e que bautizou con ese nome miña avoa un día entre 1955 e 1960), adoitan –ou, ai, adoitaban- cubrir os camiños con cuncha de berberecho para, con vontade estética e práctica, mellorar a imaxe da terra núa e pisar en seco cando a choiva os alaga e enlama. Recordo perfectamente que a casa familiar estaba rodeada de horta e esta, alí onde non era traballada e se destinara a terreo de paso, estaba cuberta por unha saba de cuncha de berberecho machucada. Coma, digamos, se unha gran nortada a cubrira de eterno pedrazo. Neste camiño con música de seu baixo os pés e pegados á casa, parede norte, había dous mazadoiros sobre os que nunca nada se mazou. Alí sentaba a avoa Paquita a debullar chícharos ou a espelicar as máis pequeniñas patacas novas para guisar, porque nos gustaban e nos facía graza comelas así, enteiras, aos nenos da casa. Pegados á parede leste estaban o alboio onde se criaba o porco e a adega do viño. Eu non cheguei a ver porco ningún alí, pero si participei da festa da vendima naquela gran adega que a mesma avoa Paquita construíra coas súas mans moitos anos antes traendo pedras á cabeza desde onde as atopaba, que podía ser a moitos quilómetros da casa, no eterno ir e vir das vendedoras de peixe por xunto. Vilaxoán, Caleiro, Corón, mesmo Osebe… Así fixo a adega de altas paredes e lareira onde quedaron algúns dos xoguetes que meu pai me traía de Holanda. Acaroados á parede sur estaban os alboios onde se criaban as pitas e onde durmían, non máis de dúas noites, os pitiños de cores –azul, vermello, verde…- que a avoa compraba para min no mercado.

Nestes últimos alboios, unha tarde solleira, dicía, de mil novecentos setenta e tantos, traballaba meu pai levantando unha parede de ladrillo. A encomenda fixéralla súa sogra, miña avoa, e a función da parediña era dividir o galiñeiro en dúas metades. Meu pai, traballador como non coñecín outro, afanábase na obra pero a parede parecía máis disposta a caer (meu pai non foi albanel nin tivo a oportunidade de aprender o oficio) que en manterse dereita e no seu lugar, canda a dignidade de quen a facía. A avoa Paquita, malia ser cega, logo advertiu as dificultades polas que estaba a pasar seu xenro. Achegouse e coas mellores palabras convidouno a deixar o traballo. Entón ela mesma, sen se valer de ferramenta ningunha, coas mans, foi botando a masa e colocando os ladrillos un sobre o outro ata deixar unha parede dereita, firme e funcional.

Hoxe ese traballo, esa simple parede que para nós era coma os esteos da creación, de se manter en pé, permanece comida polas silveiras. A casa familiar xa non é da familia. Non hai tellado. Non hai cristais nas ventás. A herba venceu o manto de cuncha de berberecho, facendo dun camiño singular un herbal común. Os mazadoiros mal manteñen a dignidade doutros tempos. Os alboios caeron. E das paredes da casa, como grandes lágrimas, as manchas de humidade escorren cara ao chan. Pero segue a ser a nosa casa. Onde eu xoguei, chorei, rin e temín. Onde collía as uvas aínda verdes para desespero do avó Joaquín e gabeaba polas dúas figueiras, canda preto dunha ducia de rapaces, á procura dos últimos figos. Onde sacaba a auga do pozo turrando pola corda da roldana. Onde mirei o mar da Arousa, aos pés da casa, a Illa do Can, Cortegada e alá, ao lonxe, como parte doutro mundo, “a outra banda do mar”, a Barbanza. Tamén onde un día meu pai sentiu o apuro de non saber darlle cabo a unha parece de ladrillo. Aquilo era todo un mundo novo, afastado das miñas montañas natalicias, onde me sentía inmensamente libre. Libre para facer, na compaña dos meus primos, todo o que non facía na casa. Hoxe sei que aquela liberdade ma daba o mar. A presenza permanente, percibida con todos os sentidos, do mar.

E é por todo isto que veño de contar que este lugar será a partir de hoxe un brazo de mar e ao tempo un esteo da memoria da estirpe chantado neste interior. Será, logo, este o fogar das nosas pitas, que son as mesmas que domesticaron en Asia hai oito mil anos a partir do galo Bankiva e hoxe alimentan miles de millóns de persoas no mundo e foron fundamentais na explosión da poboación humana. As mesmas pitas que funden esta casa e a quen nela viviu, vive e vivirá nunha unidade de clase con todas as humildes do mundo. Será este o seu fogar e levará o nome de Parque das pitas “Avoa Paquita”.

Aquí queda, como un arquivo de son para a posteridade, a vindicación da lama.

O Rial, 17/10/2015